Huerta de Alicante

Al eerder beschreven wij het belang van het water rondom de stad Valencia en de ingenieuze irrigatiesystemen om het water te kunnen sturen en zo te gebruiken bij de landbouw.

Bewoners van Alicante en Orihuela hebben door de geschiedenis heen dezelfde kundige techniek toegepast om de landerijen, de huerta’s, gecontroleerd te kunnen bewateren. De oogsten waren van levensbelang voor oa. de inwoners van de grote steden.

Karakteristieken van de huerta

De Huerta is eigenlijk de grote moestuin van de stad (zie ook La Huerta de Valencia). Water wordt gehaald uit de meest nabij gelegen rivier, die denderend uit de bergen van het achterland komt. Niet vreemd, maar juist het gecontroleerd kunnen irrigeren van de grond met dit water, vergt de nodige inspanning. Daar wisten ze in de provincie Alicante ook al vroeg raad mee, maar vooral in de 16e eeuw kwam er een doorbraak. Misschien wat later dan in Valencia, maar daar was het eerder een kwestie van goed kanaliseren, terwijl de Rio Monnegre, die de huerta van Alicante van water voorzag(voorziet), ingenieuzere techniek nodig had. Waarom?

Rio Monnegre, Alicante
Bron: wikipedia

Even ter vergelijk wat rivierenfeiten op een rij, die direct van invloed waren op de ontwikkelingen van de Huerta’s:

  1. Alicante – Rio Monnegre of Montnegre, is ong. 40km lang met een stroomgebied van ong. 490km2, ontspringt op 1100m hoogte in de Sierra de Onil achter Castalla, en mondt uit in zee bij El Campello net ten noorden van Alicante.
  2. Valencia – Rio Turia, is ong. 280 km lang met een stroomgebied van bijna 6400km2, ontspringt op 1680m hoogte (in de provincie Teruel) en mondt uit in zee bij Valencia.
  3. Orihuela – Rio Segura, ong. 325 km lang met een stroomgebied van 18.870km2, ontspringt op 1413m hoogte in Andalusie en komt via Murcia naar de provincie Alicante, mondt uit in zee bij Guardamar del Segura.

Wat valt op?
De Rio Monnegre (die trouwens bij de bovenloop Rio Verde heet en bij de benedenloop Rio Seco) is in verhouding tot de andere twee een relatief korte rivier met een niet zo’n groot stroomgebied. De hoeveelheid beschikbaar water is dus minder dan bij de andere twee rivieren. Bovendien is het hoogteverschil over een korte afstand relatief groot, wat het een onstuimige rivier maakt.
Daarbij had (en heeft) het stroomgebied als gevolg van het Mediterrane klimaat te kampen met droge zomers en hevige regenval tijdens de 2 pieken in voor- en najaar, die maar al te vaak schadelijk waren voor de landbouwproductie.
Daarom is het des te opmerkelijker dat er ondanks deze onstuimige rivier, toch een huerta van redelijke omvang is kunnen ontstaan voor de stad Alicante.

Geschiedenis

Oude tunnels en aquaducten die zijn gevonden, geven aan dat de Romeinen en later de Moren, ook inzagen welk essentieel belang er was om deze onregelmatige wateraanvoer te reguleren en interesse in het water was er ook halverwege de 13e eeuw, toen Alfonso X el Sabio (De Wijze) zorgde voor een privilege voor de Alicantinos, de inwoners van Alicante, waarmee zij voor eeuwig gebruik mochten maken van het water van de Rio Monnegre, die ontspringt in de bergen achter Castalla.

Waterspeculaties
Voor de distrubutie van water ontwikkelde zich een strak systeem, waarbij je voor een bepaalde periode water kon ‘kopen’. Dit leidde na verloop van tijd tot grote speculaties en het water werd een ‘product’, dit tot ergernis van de boeren die vaak het geld niet hadden om hun land goed te kunnen irrigeren. Ong. een anderhalve eeuw later maakte Pedro IV de Aragón hier een einde aan door de verkoop te verbieden aan personen of instellingen, die geen grond hadden in de Huerta.
Speculaties bleven echter doorgaan en daarbij kwam ook nog dat de toevoer beperkt werd door de bouw van dammen en stuwen door de inwoners van Castalla, Tibi en Onil dicht bij de bron van de rivier.

Huerta's Comunidad Valencia
Stuwen en dammen in de Huerta’s van Valencia (bron: Antonio López Gómez)

Pantano de Tibi
Als reactie hierop, werd er door de stad Alicante betaald voor een stuwdam bij de moerassen (patano) van Tibi (nr. 14 op de kaart), waarmee 2 soorten stromen ontstonden. 1. de stroom van de natuurlijke rivier, wat het oude water werd genoemd en 2. de stroom, die vanaf de stuwdam liep en nieuw water werd genoemd. In geval van het oude water kon water en land apart worden verkocht, maar in het geval van nieuw water was het land en het water onafscheidelijk, want kunstmatig aangelegd. De strijd om de rechten, de verkoop en het onderhoud van systemen van het oude en het nieuwe water, heeft eeuwen geduurd, totdat begin 20e eeuw de verstedelijking toenam en de Huerta meer en meer werd bebouwd en in belangrijkheid afnam. Bovendien werden er nog wat later waterzuiveringsinstallaties gebouwd, waardoor ook de afhankelijkheid van de toevoer afnam.

Bidden voor water
Ondanks de geweldige inspanningen om het water daar te krijgen waar men het hebben wilde, ontkwamen ze destijds ook niet aan de verwoestende natuurrampen. Droogte, te koude winters, maar ook overstromingen, met als gevolg het breken van de dammen, waardoor de aquaducten geen water kregen, zijn ook af te lezen uit de geschiedkundige geschriften, waarin uitvoerig werd verteld over slechte en goede oogsten en de smeekbeden tijdens heilige processies voor meer water.

Wandelen en meer …

Het is voor te stellen dat het hele stroomgebied een geweldig mooie omgeving biedt om te wandelen, te zwemmen, of te fietsen. Zowel de natuur, als de historische bouwwerken (stuwen, dammen, torens en molens) zijn het bezoeken waard.

De stuwdam bij de moerassen van Tibi, die tussen 1580-1594 werd gebouwd, is hiervoor een goed voorbeeld. Het is een uniek exemplaar, 41 meter hoog, dat twee eeuwen lang de hoogste in Europa is geweest. Een ander voorbeeld: de huerta van Alicante aan de benedenloop van de Rio Monnegre (ong. 3850 ha.), omvat de gemeenten Sant Joan de Alicante, Mutxamel, El Campello en Alicante. In het gebied staan vele antieke torens, die ook deel uitmaakten van deze roerige geschiedenis. Zeker een bezoekje waard.

In een aantal volgende artikelen zullen wij je hierover berichten. Echter, hier hoort wel wat informatie thuis over de 42km lange wandeltocht PR-V 142 (met hoge moeilijkheidsgraad) langs de Rio Monnegre, die er voor zorgde dat er ook bij Alicante een huerta mogelijk was.

PR-V 142, wandeling Rio Monnegre, Alicante

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *