De grote culturele en culinaire waarde van arroz (rijst) voor de Costa Blanca

De door de Moren aangelegde rijstvelden reikten tot aan de zuidranden van de stad Valencia, toen koning Jaime 1 in het jaar 1238 deze stad op de Arabieren terugveroverde.

Rijst uit Albufera

Het ruim 6000 jaar oude zetmeel houdende beemdgras, met als originele naam Oryza sativa werd door hen meegebracht naar het Iberische schiereiland uit India en China, waar zij ook de kunst van het irrigeren leerden en dat weer overbrachten op de toenmalige bevolking van de Costa Blanca.

Irrigatiekanaal Albufera Die bevolking nam een groot deel van de bewerkingstechniek van het land van de Moren over, waardoor het vlakke, door kanalen doorsneden land ten zuiden van Valencia kon groeien tot het super vruchtbare gebied, zoals we dat nu kennen en in veel gidsen de bijnaam “groentetuin van Spanje” kreeg.

Het eerste wat Jaime 1 na zijn overwinning deed, was het herkennen van de geweldige voedingswaarde van deze plant, maar ook de bedreigingen daarvan. Malaria-epidemieën waren nogal eens voorgekomen rondom deze gebieden en dit betekende dat hij beval de rijstteelt te beperken tot het gebied van één der grote binnenzeeën, ver onder Valencia, de lagune Albufera (de kleine zee), nog steeds één van de belangrijkste rijstbouwgebieden van Europa. Ook het Spaanse woord voor rijst, arroz, is trouwens door de Spanjaarden overgenomen en afgeleid van het Arabische “ar-ruzz”.

Door de jaren heen verkleinden de boeren de oppervlakte van deze binnenmeren steeds verder om grond voor de rijstteelt te winnen om later te ontdekken, dat het rijst telen een zeer arbeidsintensieve activiteit is, die steeds minder geld ging opbrengen, waardoor op dit moment bij veel, vooral kleinere, boeren uit die streek een nevenactiviteit is geworden. Zij werken daarin samen met een coöperatie of industrie en vullen de rest van hun dagen met de productie van allerlei -meer geld opbrengend- fruit en groenten op deze vruchtbare en goed geïrrigeerde grond.

De liefde voor de culturele en culinaire waarde, die Albufera voor de Spanjaarden, en met name voor de Valencianos heeft, is diep en blijvend. Natuurlijk door de culinaire bijdrage, die rijst als een onmisbaar onderdeel van veel gerechten in Spaanse gastronomie heeft, denk maar eens aan de paella , of aan de arroz con leche, het heerlijke en veel gezondere toetje dan de helada het ijsje.

Arroz con leche
RijstplantJe maakt het klaar door Spaanse rijst in melk en suiker te koken en daar citroenschil of kaneel aan toe te voegen, tenminste als je op zoek bent naar een hemels aroma.

In Spanje wordt tegenwoordig vooral rijst gekweekt, die oorspronkelijk als Japans werd aangemerkt onder de namen Senia en Bahia. De korrels nemen veel vocht op, waardoor ze zo geschikt zijn voor de paella en het al eerder genoemde hemelse dessert.

De rol van het water

Maar de Moren brachten niet alleen de rijst, maar ook hun architectuur, muziek en wijze van werken mee, die zoals gezegd het agrarische landschap van Spanje, zeker in die streek, radicaal veranderde. Ook de bijzondere ecologische omstandigheden, die bij de rijstcultuur horen geven hier een speciale dimensie aan. Het water uit de bergen vertraagt de rijping van de korrel en dat komt de kwaliteit ten goede. Irrigatie rijstvelden Het bijna Zen-achtige telingsproces vraagt om een bijzondere instelling. Op elke vierkante meter worden 450 rijstplantjes geplant. Bij het verschijnen van de eerste drie kleine blaadjes komt het plantje 5 à 10 cm onder water te staan. Water met een constante circulatie. En exact 165 dagen na de dag van het inzaaien wordt de rijst geoogst.

Nu zal het er niet overal aan de Costa Blanca zo zorgvuldig toegaan, maar de basis vraagt om grote zorg en een dienende houding ten opzicht van alle aspecten. En daar nemen wij van Costa Blanca voor jou diep de hoed vooraf en maken de Valencianen een mooi feestje van.

Natuurpark Albufera

Polla Blava, purperen moeras hoen tussen de rijstplanten In 1986 werd de Albufera tot officieel landschap park gedoopt en sinds die tijd is het een belangrijke leefomgeving voor veel bijzondere watervogels.
Het ecologische evenwicht staat nogal onder druk door het rioolwater uit de steden en het gebruik van chemische stoffen in de landbouw. Maar dit wordt allemaal vergeten op 4 augustus, tijdens het Fiesta al Cristo de la Salud, want dan ligt het meer in het hart van het Natuurpark Albufera vol met kleurig versierde boten en wordt er gefeest uit dankbaarheid en verzocht, en vurig gewenst dat de visvangst overvloedig en de oogst rijk zal zijn, plus dat er een blakende gezondheid wordt afgesmeekt. En dat schijnt te helpen, want dit feest wordt al heel lang op deze manier elk jaar weer op 4 augustus herhaald.

Bomba de Pego

Rijstvelden in Natuurpark Marjal, Pego Sporen van bewoning van ver voor de jaartelling, resten van Romeinse wegen en de bekende irrigatiewerken van de Moren zijn tekenend voor het gebied rond Pego-Oliva, dat nu bekend staat als het Natuurpark Marjal. De Rio Bullent en de veelvuldige regen door de omliggende bergen maakte dit gebied moerassig.

Al sinds de 15e eeuw wordt er rijst verbouwd, maar de dalende waterstand als gevolg van intensieve landbouw en verstedelijking bracht schade toe aan dit gebied. Strijd voor meer inkomen met landje-pik van de boeren kostte te veel water, met verzilting tot gevolg, maar sinds het gebied op 27 december 1994 tot natuurpark is verklaard, wordt er zorgvuldig met de 1273 ha en haar watervoorziening omgegaan. Ter bescherming is het ingedeeld in 4 zones, ieder met z’n eigen karakter: flora en fauna, wegen en bergen, tuinbouw en nu de meer traditionele rijstteelt. Met ecotoerisme en gastronomie wordt het gebied gepromoot en ten faveure van de eigen ‘Costa Blanca arroz’ Bomba de Pego.

Het Museo d’Art Cotemporani (Casa de la Cultura, C/sant Domenech 5) in Pego heeft een mooie collectie over de traditionele rijst- en citrusteelt en er wordt verhaald over o.a. het planten bij zonsopgang en de speciale manier van kleden ( garramanxes) om aan de bloedzuigers te kunnen ontsnappen.

Calasparra rijst

Een ander bekend rijstgebied ligt ook al aan de rafelranden van de Costa Blanca, nl. Calasparra. Alweer een verborgen juweel, dit keer in het dorre landschap rondom Murcia. Het bijzondere van deze streek is haar vruchtbaarheid en dat komt, omdat daar vanuit de bergen vier rivieren stromen,

Rijstvelden bij Calasparra langs de Rio Seguro, Murcia
Bron: Arroz de Calasparra

waarvan de Segura heel zuiver en schoon water aan de rijstplantjes levert. Mede doordat Calasparra in een prachtig natuurgebied ligt, is deze plek uitgegroeid tot een pelgrimsoord voor biologische rijstteelt broeders en zusters, waar wij ons nog niet onder rekenen, maar het heeft wel veroorzaakt dat wij de paella niet alleen maar smikkelend naar binnen slaan, maar steeds ook even stilstaan bij de culturele en respectvolle waarden daarvan. En daardoor worden nog meer zintuigen op een prettige manier geprikkeld.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *